یک مدیر زن از شرکت میرود. کارهایش میان چند نفر تقسیم میشود و جستوجو برای جانشین آغاز میشود. اما بخشی از آنچه از دست رفته، در شرح شغل نوشته نشده است: اعتماد کارکنان، شناخت محدودیت افراد، تجربهٔ گفتوگوهای دشوار و مسیری که برای رشد دیگران باز کرده بود.
خروج زنان مدیر را باید هم از منظر انصاف و فرصت حرفهای دید و هم از منظر اثر بر تیم و آیندهٔ رهبری سازمان. البته جنسیت بهتنهایی کیفیت مدیریت فرد را تعیین نمیکند. پرسش مهم این است که سازمان چه رفتارهای ارزشمندی را از دست میدهد و چه شرایطی ممکن است به خروج مدیران توانمند منجر شود.
پژوهش چه چیزی را به ما یادآوری میکند؟
در مطالعهای چندساله دربارهٔ مدیران و کارکنان نزدیک به پنج هزار شرکت در حدود صد کشور، دو ویژگی بررسی شد: توان انجام کار ضروری حتی وقتی دشوار است، و توجه همراه با قصد کمک به دیگران. در ارزیابی پیروان، زنانِ حاضر در نمونه بیشتر از مردان در ترکیب این دو ویژگی امتیاز مطلوب گرفته بودند.
همچنین در همان بررسی، تجربهٔ کارکنان از برخی شاخصهای کاری، از جمله درگیری با کار و عملکرد، زیر نظر مدیران زن مطلوبتر گزارش شده بود. این یافتهها دلیل مهمی برای جدی گرفتن ظرفیت و سهم زنان در رهبریاند.
با این حال، این نتایج به معنای برتری همهٔ زنان بر همهٔ مردان یا اثبات ذاتی بودن رفتارها نیست. از مقایسهٔ این گروهها نمیتوان نتیجه گرفت انتصاب هر فرد صرفاً بهخاطر جنسیت، همان نتیجه را ایجاد میکند. برای تصمیم سازمانی باید شایستگی، رفتار واقعی، شرایط کار و فرصتهای در دسترس هر فرد بررسی شود.
قاطعیت و توجه به افراد را کنار هم ببینید
گاهی تصور میشود مدیر باید بین انجام کار دشوار و توجه به کارکنان یکی را انتخاب کند. در حالی که میتوان دربارهٔ عملکرد ضعیف، محدودیت منابع یا تغییر مسئولیت روشن صحبت کرد و همزمان به اثر آن بر افراد توجه داشت.
قاطعیت بدون توجه ممکن است به تحمیل و بیاعتنایی تبدیل شود. توجه بدون انجام کار ضروری هم میتواند مسئله را عقب بیندازد و بار آن را بر دوش دیگران بگذارد. ترکیب این دو یعنی تصمیم لازم را مسئولانه بگیرید، دلیل را توضیح دهید، اثر را بشنوید و در حد اختیار برای حمایت اقدام کنید.
این مهارت را وظیفهٔ طبیعی زنان ندانید. اگر همیشه از مدیران زن انتظار دارید اختلافها را آرام کنند، حال همه را بپرسند و کار عاطفی تیم را بیجبران انجام دهند، همان نقطهٔ قوت ممکن است به فشار ناعادلانه تبدیل شود. مسئولیت ساختن محیط انسانی، میان همهٔ مدیران تقسیم میشود.
هزینهٔ خروج را چگونه دقیقتر ببینیم؟
هزینه فقط آگهی استخدام و آموزش جانشین نیست. ممکن است کارکنان فردی را از دست بدهند که به او اعتماد داشتهاند، مسائل زودتر با او مطرح میشده و برای رشدشان وقت میگذاشته است. باید بررسی کنید کدام رابطهها و تصمیمها به حضور آن مدیر وابسته بودهاند.
در عین حال، هر افت پس از خروج را خودکار به جنسیت مدیر نسبت ندهید. تغییر حجم کار، کیفیت جانشینی، ابهام مسئولیت و شرایط بازار نیز میتوانند اثر داشته باشند. سؤال دقیقتر این است: چه رفتاری یا چه سازوکار حمایتی قطع شده و چگونه باید آن را حفظ یا بازسازی کرد؟
اگر خروج قطعی شده، انتقال مسئولانهٔ کار را با فشار برای ماندن اشتباه نگیرید. حق انتخاب فرد را محترم بشمارید و دربارهٔ واگذاری، ارتباط با تیم و تصمیمهای معطل توافق کنید. مطلب پاسخ حرفهای به استعفای کارکنان برای این مرحله راهنمای مکملی است.
اقدام اول: مسیر رشد را از نخستین گام بررسی کنید
تعداد کم زنان در مدیریت ارشد ممکن است از مرحلهای بسیار زودتر شکل گرفته باشد: چه کسانی اولین فرصت سرپرستی، پروژهٔ مهم یا تجربهٔ تصمیمگیری را دریافت میکنند؟ اگر ورود به این مسیر نابرابر باشد، انتخاب در بالاترین سطح نیز با گزینههای محدودتری روبهرو میشود.
معیارهای نقش و شواهد لازم را پیش از نام بردن از داوطلبان روشن کنید. بررسی کنید آیا علاقهٔ افراد پرسیده شده یا از روی وضعیت خانوادگی و برداشت شخصی، دربارهٔ آمادگی و تمایلشان فرض ساختهاید.
فرصت رشد باید اختیار، منابع و حمایت داشته باشد. واگذاری یک پروژهٔ دشوار بدون پشتیبانی، صرفاً بهخاطر ایجاد ظاهر فرصت برابر، ارزیابی منصفانهای نمیسازد. راهنمای دیده شدن توانمندی واقعی زنان در رهبری این پیوند میان شواهد فردی و مسئولیت سازمان را توضیح میدهد.
اقدام دوم: انعطاف کاری را به بنبست ارتقا تبدیل نکنید
دربارهٔ شرایط واقعی نقش گفتوگو کنید: کدام کار به حضور همزمان نیاز دارد، چه زمانی پاسخگویی ضروری است و خروجی چگونه ارزیابی میشود؟ سپس امکان انعطاف را با همان نیازها بسنجید، نه با تصور کلی دربارهٔ تعهد فرد.
اگر امکان کار منعطف وجود دارد اما استفادهکنندگان آن در عمل از پروژههای مهم و ارتقا کنار میروند، سیاست روی کاغذ کافی نیست. دسترسی به اطلاعات، جلسههای تصمیم و فرصت یادگیری را نیز بررسی کنید.
نیازهای مراقبتی را مختص زنان فرض نکنید و کسی را به افشای جزئیات شخصی وادار نسازید. میتوان دربارهٔ محدودیت زمان و شرایط همکاری گفتوگو کرد، بدون اینکه فرد مجبور شود برای اثبات جدیت خود از زندگی خصوصی دفاع کند.
اقدام سوم: رفتار انسانی را آموزش دهید و به رسمیت بشناسید
بهجای توصیهٔ کلی «همدل باشید»، رفتار قابل مشاهده تعریف کنید: گوش دادن بدون قطع کردن، بیان روشن انتظار، پرسیدن دربارهٔ مانع کار و پیگیری حمایت وعدهدادهشده. سپس همین رفتارها را در ارزیابی و توسعهٔ همهٔ مدیران ببینید.
وقتی مدیری برای حل تعارض یا رشد همکاران وقت میگذارد، این کار نباید نامرئی بماند. در عین حال، حمایت از کارکنان را به دسترسپذیری بیپایان تبدیل نکنید. مدیر هم به مرز کاری، منابع و فرصت رسیدگی به مسئولیتهایش نیاز دارد.
اقدام چهارم: یادگیری همتایان را هدفمند کنید
گروهی از مدیران با تجربههای متفاوت میتوانند دربارهٔ یک موقعیت واقعی و بدون افشای اطلاعات محرمانه گفتوگو کنند: تصمیم دشوار چه بود؟ چه چیزی باید روشن گفته میشد؟ چه حمایتی ممکن بود؟ چه بخشی از نتیجه نیاز به بازبینی دارد؟
این جمع نباید زنان را مسئول آموزش رایگان همدلی به بقیه کند. مشارکت، زمان و مسئولیت را منصفانه تنظیم کنید. هدف، یادگیری متقابل دربارهٔ رفتار مدیریتی است، نه تأیید کلیشهٔ «زنان مراقباند و مردان تصمیم میگیرند».
مثال فرضی: سرپرست پشتیبانی در یک شرکت نرمافزاری
فرض کنید سرپرست پشتیبانی اعلام میکند قصد خروج دارد. مدیرعامل ابتدا فقط به مبلغ پیشنهاد بیرونی فکر میکند، اما در گفتوگوی اختیاری روشن میشود که فرصت هدایت پروژه به او پیشنهاد نشده و کار رسیدگی به تعارضهای تیم نیز در ارزیابیاش دیده نشده است.
شرکت نمیتواند با یک وعدهٔ دیرهنگام، ماندن او را حق خود بداند. اگر خروج ادامه یافت، انتقال کار را هماهنگ میکند. همزمان معیار واگذاری پروژه و شیوهٔ ثبت سهم مدیران در توسعهٔ تیم را برای همه بازبینی میکند.
موضوع فقط حفظ یک نفر نیست. باید معلوم شود آیا شرایط مشابه، افراد توانمند دیگری را نیز از مسیر رشد دور میکند. برای بررسی این شرایط و تمرین گفتوگوهای رشد و نگهداشت، میتوانید جلسهٔ مشاوره و کوچینگ رزرو کنید.




