مدیر میگوید «ما برای بهتر کردن زندگی مشتری کار میکنیم» و انتظار دارد همه از همین جمله انگیزه بگیرند. اما یکی از کارکنان از یادگیری لذت میبرد، دیگری از انجام دقیق کار و نفر سوم میخواهد شغلی قابلاتکا داشته باشد تا برای خانوادهاش وقت و امنیت فراهم کند. همراستایی هدف فردی و سازمانی زمانی شکل میگیرد که این تفاوتها دیده شوند و میان آنها و کار مشترک، ارتباطی واقعی پیدا شود.
قرار نیست هدف شخصی کارکنان نسخهٔ کوچکشدهٔ مأموریت شرکت باشد. میتوان بر نتیجه و استانداردهای حرفهای توافق داشت و دلایل متفاوتی برای اهمیت دادن به کار داشت. مسئلهٔ مدیر، یکسان کردن درون آدمها نیست؛ فراهم کردن شرایطی است که فرد بتواند در انجام مسئولانهٔ شغل، بخشی از خواستههای معنادار خود را نیز دنبال کند.
همراستایی با یکسان بودن فرق دارد
هدف سازمانی میگوید شرکت چه ارزشی میخواهد ایجاد کند. هدف فردی به چیزی مربوط است که در زندگی آن شخص اهمیت دارد. این دو ممکن است همپوشانی زیادی داشته باشند یا تنها در بخشی محدود به هم برسند. هیچکدام از این حالتها بهتنهایی نشانهٔ تعهد یا بیتعهدی نیست.
اگر از همه بخواهیم همان واژهها و احساسها را تکرار کنند، ممکن است پاسخهای نمایشی دریافت کنیم. همکاری سالم به تنوع نگاه نیاز دارد. همکاران میتوانند دربارهٔ روش، اولویت یا معنای کار پرسش داشته باشند و همچنان مسئولانه عمل کنند. معیار عملکرد باید به رفتار و نتیجهٔ مرتبط با شغل متصل بماند، نه میزان شور و هیجانی که فرد در بیان مأموریت نشان میدهد.
همچنین تمام معنای زندگی از کار نمیآید. خانواده، هنر، یادگیری، دوستی یا فعالیت اجتماعی ممکن است برای فرد مهمتر باشند. سازمان میتواند با برنامهٔ قابلپیشبینی و رعایت توافقها از این بخشها حمایت کند، بدون آنکه لازم باشد وارد جزئیات خصوصی آنها شود.
۱. فرصت کشف بدهید، پاسخ آماده مطالبه نکنید
گفتوگو میتواند از پرسشهای نزدیک به تجربه آغاز شود: «کدام بخش کار برایت ارزشمندتر است؟»، «دوست داری در این نقش چه چیزی یاد بگیری؟» یا «چه نوع مسئلهای را با علاقه دنبال میکنی؟» این پرسشها معمولاً از درخواست یکبارهٔ «رسالت زندگیات را تعریف کن» قابلپاسخترند.
در شروع همکاری، معرفی شغل باید صادقانه باشد تا فرد بتواند تناسب را بسنجد. دربارهٔ وظیفههای تکراری، محدودیت اختیار و فرصتهای واقعی نیز توضیح دهید. اگر فقط بخش الهامبخش را نشان دهید، گفتوگو بر تصویری ناقص بنا میشود. امکان فکر کردن و پرسیدن بدهید؛ هدف شخصی لازم نیست همان روز اول روشن و نهایی شود.
در مصاحبه یا دورهٔ ورود، این موضوع را به آزمون اعتراف یا شرط استخدام تبدیل نکنید. فرد میتواند دربارهٔ علایق و نیازهای کاری خود صحبت کند و از بیان باورها یا شرایط خصوصی خودداری کند. پرسش باید به شناخت همکاری کمک کند، نه به جستوجوی شباهت شخصی با مدیر.
۲. اشتراکگذاری را داوطلبانه و قابلاستفاده کنید
وقتی کارکنان بخواهند دربارهٔ علایق کاری خود صحبت کنند، همکاران و مدیر میتوانند فرصتهای مناسبتری ببینند. کسی که به توضیح دادن علاقه دارد شاید برای تهیهٔ راهنمای همکار تازه گزینهٔ مناسبی باشد؛ فرد علاقهمند به نظم دادن اطلاعات ممکن است از بررسی یک مسئلهٔ تکرارشونده استقبال کند. اینها احتمالاند و باید با خود فرد بررسی شوند.
میتوان گفتوگو را در جلسهٔ دونفره، همراهی منتور یا یک نشست کوچک انجام داد. پیش از آن روشن کنید چه چیزی قرار است ثبت شود و چه کسی آن را میبیند. لازم نیست همه روایت شخصیشان را در جمع بیان کنند. اجازهٔ سکوت یا پاسخ محدود، بخشی از معتبر بودن دعوت به مشارکت است.
شنیدن باید پیامد داشته باشد. اگر فرد علاقهای را مطرح کرده که اکنون فرصت مرتبطی برایش ندارید، همان را صادقانه بگویید و دربارهٔ امکانهای کوچکتر صحبت کنید. وعدهٔ مبهمِ پروژهٔ جذاب، جای پاسخ روشن را نمیگیرد. همچنین علاقهٔ فرد مجوز واگذاری دائمی کار اضافه بدون هماهنگی نیست.
۳. کار را با مشارکت فرد تنظیم کنید
پس از شناخت اولیه، به وظیفههای واقعی برگردید. کدام فعالیت هم برای سازمان نتیجهٔ مهمی دارد و هم با علاقه یا هدف فرد ارتباط پیدا میکند؟ چه مهارت، زمان یا اختیاری برای انجام آن لازم است؟ آیا میتوان بخشی از نقش را تنظیم کرد، بدون آنکه وظیفههای ضروری یا انصاف در توزیع کار آسیب ببینند؟
تنظیم شغل همیشه تغییر عنوان یا ساختن پروژهٔ تازه نیست. شاید فرد بتواند در کنار ثبت اطلاعات، بخشی از تحلیل آنها را انجام دهد؛ یا در یک فعالیت آموزشی محدود مشارکت کند. دامنه، خروجی و زمان لازم را روشن کنید. اگر وظیفهٔ تازه اضافه میشود، مشخص کنید کدام کار کم، جابهجا یا بازطراحی خواهد شد.
این گفتوگو باید نیاز دو طرف را نگه دارد. شرکت نمیتواند همهٔ کارها را بر اساس ترجیح فردی حذف کند؛ کارکنان نیز نباید برای اثبات علاقه، ظرفیت نامحدود نشان دهند. برای کارهای کمتر مطلوب، تقسیم منصفانه، ابزار مناسب و توضیح فایده همچنان لازم است. هدف شخصی قرار نیست مشکل طراحی نامناسب شغل را بپوشاند.
۴. ارتباط را در بازبینیهای معمول زنده نگه دارید
هدف و علاقه ممکن است با تجربه یا مرحلهٔ زندگی تغییر کنند. جملهای که فرد در ابتدای همکاری گفته، تعهد دائمی او نیست. در بازبینی پروژه یا گفتوگوی رشد بپرسید: «کدام بخش این کار برایت ارزش داشت؟»، «چه چیزی با تصور اولیه فرق کرد؟» و «برای دورهٔ بعد چه تنظیمی مفید است؟»
یادآوری هدف باید فرصت تأمل باشد، نه تکرار شعار پیش از درخواست تلاش بیشتر. میتوان اثر واقعی یک فعالیت را نشان داد و سپس برداشت فرد را شنید. اگر پاسخ او با روایت مدیر فرق دارد، آن تفاوت را اطلاعات تلقی کنید. شاید فعالیتی که سازمان مهم میداند برای او هنوز ارتباط روشنی با نتیجه ندارد، یا شاید اصلاً بخش دیگری از شغل برایش معنادارتر است.
برای سازمانی که هنوز هدفش در رویهها دیده نمیشود، ابتدا بررسی هماهنگی هدف سازمانی با عمل روزمره ضروری است. دعوت کارکنان به پیوند شخصی با هدف، وقتی رفتار مدیران آن را نقض میکند، بهسختی باورپذیر خواهد بود.
مثال فرضی: دو همکار با انگیزههای متفاوت
فرض کنید دو کارشناس در واحد پشتیبانی یک شرکت نرمافزاری کار میکنند. برای یکی، کمک مستقیم به کاربر تازهکار مهم است؛ دیگری از پیدا کردن الگوی خطاها و حل مسئلهٔ فنی لذت میبرد. هر دو باید استاندارد مشترک پاسخگویی را رعایت کنند، اما لازم نیست از یک بخش کار معنای یکسانی بگیرند.
مدیر با مشارکت آنها یک تغییر محدود را بررسی میکند: کارشناس اول بخشی از زمان توافقشده را به بهبود راهنمای شروع کار اختصاص دهد و دومی چند خطای پرتکرار را برای تیم فنی دستهبندی کند. مسئولیت پاسخگویی، ظرفیت باقی تیم و زمان بازبینی روشن میشود. پس از دورهٔ آزمایشی، هم نتیجهٔ کاری و هم تجربهٔ خود افراد بررسی میشود. این نمونه فرضی، وعدهٔ افزایش قطعی بهرهوری نیست؛ نمونهای از طراحی گفتوگو و آزمون تناسب است.
اگر همپوشانی کم بود چه کنیم؟
گاهی با گفتوگو روشن میشود شغل فعلی بخش اندکی از هدف شخصی فرد را پوشش میدهد. پاسخ لزوماً ترک سازمان یا تغییر فوری نقش نیست. ممکن است همکاری همچنان منصفانه و مفید باشد و بخش مهم معنا بیرون از کار دنبال شود. اگر تعارض جدی و پایدار وجود دارد، باید محدودیتها و گزینههای واقعی را بدون فشار برای پاسخ دلخواه بررسی کرد.
برای شروع، در یک گفتوگوی دونفره فقط یک فعالیت را انتخاب کنید: چرا برای سازمان مهم است، برای فرد چه معنایی دارد و چه تنظیم کوچکی امکانپذیر است؟ برای آماده کردن چنین گفتوگویی با تیم خود، از طریق صفحهٔ تماس برای کوچینگ هماهنگ کنیم.




