قرارداد مهمی بستهاید، فروش رشد کرده یا شرکت از یک دورهٔ دشوار عبور کرده است. طبیعی است که به تصمیمهای خود اطمینان بیشتری پیدا کنید. خطر از جایی شروع میشود که موفقیت گذشته را دلیل کافی برای درست بودن تصمیمهای بعدی بدانید و نیاز به شنیدن نظر مخالف کمتر احساس شود.
موفقیت میتواند اختیار و اعتبار مدیر را بیشتر کند؛ همزمان ممکن است اطلاعات ناخوشایند دیرتر به او برسد و اطرافیان با احتیاط بیشتری مخالفت کنند. برای مراقبت از کیفیت رهبری پس از موفقیت، باید چهار الگو را دید: اطمینان بیبررسی، دفاع از تصویر شخصی، دور شدن از بازخورد و کم شدن مهار رفتار. پاسخ نیز فقط توصیه به تواضع نیست؛ به سازوکار نیاز دارد.
رفتار دشوار را علت موفقیت فرض نکنید
گاهی دربارهٔ مدیر موفقی میشنویم که تندخو، تکرو یا تحقیرکننده بوده است و نتیجه میگیریم همین رفتار او را به مقصد رسانده است. اما کنار هم بودن دو ویژگی، ثابت نمیکند یکی علت دیگری بوده است. توان فنی، انتخاب بازار، تیم و شرایط نیز ممکن است نقش داشته باشند.
بهجای تقلید از رفتار پرهزینه، بپرسید کدام تصمیم یا قابلیت واقعاً به نتیجه کمک کرده است. ممکن است جسارت مفید باشد، اما کنار گذاشتن هشدار تخصصی مفید نباشد. ممکن است سرعت لازم باشد، اما تحقیر فردی که مانع را گزارش میکند، اطلاعات ضروری را از تصمیم بعدی حذف کند.
موفقیت، مسئولیت رفتار را هم از بین نمیبرد. اگر افراد برای حفظ نتیجه ناچارند اثر رفتار مدیر را دائماً جبران کنند، باید همین هزینه دیده شود؛ نه اینکه با عبارت «سبکش همین است» عادی شود.
۱. دامنهٔ توانایی خود را بیش از شواهد گسترش ندهید
موفق شدن در یک زمینه، تسلط بر همهٔ زمینهها نیست. مدیر ممکن است در فروش قوی باشد و برای تصمیم فنی، توسعهٔ محصول یا تأمین مالی به بررسی دیگری نیاز داشته باشد. اطمینان حاصل از پیروزی قبلی میتواند این مرز را محو کند.
پیش از تصمیم تازه بنویسید تجربهٔ قبلی دقیقاً کجای این موقعیت کاربرد دارد و چه چیزی متفاوت است. چه اطلاعاتی هنوز ندارید؟ چه فرضی اگر غلط باشد، نتیجه را عوض میکند؟ این پرسشها اعتمادبهنفس را حذف نمیکنند؛ آن را به دامنهٔ واقعی دانش وصل میکنند.
برای نتیجه نیز زمان بازبینی تعیین کنید. اگر فقط تصمیمهای موفق به یاد بمانند و خطاها با توضیحهای پسینی کنار گذاشته شوند، تصویر شما از دقت قضاوتتان بهتدریج ناقص خواهد شد.
۲. از تصویر موفق خود بیشتر از مسئلهٔ واقعی دفاع نکنید
وقتی دیگران شما را فردی توانمند میشناسند، پذیرفتن اشتباه ممکن است دشوارتر شود. نقد یک برنامه میتواند بهاشتباه نقد ارزش شخصی شما به نظر برسد. در این وضعیت، شدت دفاع بالا میرود، حتی اگر موضوع با اصلاحی کوچک حلشدنی باشد.
به واکنش خود توجه کنید: آیا پیش از فهمیدن نقد، سابقهٔ موفقیت را یادآوری میکنید؟ آیا پرسشکننده را به بیتجربگی یا وفادار نبودن متهم میکنید؟ اگر چنین شد، گفتوگو را به موضوع برگردانید: «کدام بخش برنامه با اطلاعات موجود سازگار نیست؟»
برای مراقبت از شأن مدیریتی لازم نیست همیشه بیخطا به نظر برسید. توضیح روشنِ تصمیم، پذیرش محدودیت و اقدام اصلاحی میتوانند از دفاع بیپایان معتبرتر باشند. این موضوع را با تشخیص شخصیت خود یا دیگران جایگزین نکنید؛ رفتار قابل مشاهده برای شروع کافی است.
۳. نگذارید مسیر خبر بد به شما بسته شود
مدیری که اعتبار زیادی دارد ممکن است بیشتر تحسین بشنود و کمتر نقد دریافت کند. این کمبود الزاماً به معنای نبود مسئله نیست. افراد ممکن است فکر کنند مخالفت بیفایده است یا هزینه دارد.
برای خبر نامطلوب مسیر مشخص بسازید. از مسئول کار بخواهید ریسک و ابهام را همراه گزارش پیشرفت بیاورد و بابت طرح زودهنگام مسئله او را سرزنش نکنید. از همکاران آگاه و مستقل هم بازخورد بگیرید؛ فقط کسانی را نشنوید که به تأیید شما وابستهاند.
دعوت به نقد باید در رفتار بعدی تأیید شود. اگر فرد بعد از بیان مخالفت از فرصتها کنار گذاشته شود، جملهٔ «درِ اتاقم باز است» کافی نیست. برای بررسی اثر جایگاه بر گفتوگو، راهنمای بازبینی قدرت مدیر مکمل این بحث است.
۴. آزادی بیشتر را به استثنا شدن از قواعد تبدیل نکنید
قدرت و منابع بیشتر میتوانند بخشی از پیامد خطا را از دید مدیر دور کنند. دیگران تأخیر، تصمیم ناگهانی یا برخورد تند را جبران میکنند و نتیجهٔ فوریِ آشکاری دیده نمیشود. این وضعیت ممکن است مهار رفتار را ضعیف کند.
پیش از واکنش به نقد یا خبر بد، فرصت بررسی ایجاد کنید. اگر پاسخ فوری لازم نیست، همان لحظه پیام تند نفرستید. موقعیت، اطلاعات لازم و تصمیمی را که باید گرفته شود جدا کنید. آرام شدن به معنای تعویق مسئولیت نیست؛ کمک میکند واکنش شخصی جای تصمیم کاری را نگیرد.
اگر رفتار نامناسبی رخ داد، مشخص بپذیرید و دربارهٔ اصلاح آن اقدام کنید. توضیح «فشار زیادی روی من بود» شاید بخشی از زمینه باشد، اما هزینهای را که به دیگران منتقل شده از بین نمیبرد.
سه سازوکار برای حفظ کیفیت تصمیم پس از موفقیت
نخست، سابقهٔ قضاوت خود را مرور کنید. کنار دستاوردها، فرضهای غلط، فرصتهای ازدسترفته و تصمیمهای نیازمند اصلاح را بنویسید. هدف ساختن فهرست سرزنش نیست؛ باید ببینید در کدام شرایط برآوردتان دقیق یا ناقص بوده است.
دوم، محدودیتهای سنجیده بر اختیار را بپذیرید. برای تصمیمهای پرهزینه، نظر تخصصی مستقل، معیار بررسی و حدود تأیید داشته باشید. اگر بتوانید هر نقدی را با جایگاه خود کنار بزنید، این کنترل فقط تشریفاتی است.
سوم، پذیرش بازخورد را به اقدام تبدیل کنید. با فردی آگاه و قابل اعتماد دربارهٔ یک رفتار مشخص صحبت کنید، یک تغییر قابل مشاهده انتخاب کنید و بعد نتیجه را بپرسید. شنیدن بازخورد بدون پیگیری، نشانهٔ کافیِ یادگیری نیست. مطلب گفتوگو دربارهٔ اطمینان بیش از حد مدیر برای دقیق کردن این بازخورد مفید است.
مثال فرضی: توسعه پس از یک قرارداد بزرگ
فرض کنید صاحب یک شرکت اجرایی پس از گرفتن قرارداد مهم، میخواهد همزمان وارد دو حوزهٔ تازه شود. سابقهٔ موفقیت را دلیل آمادگی میداند و هشدار مسئول اجرا دربارهٔ ظرفیت را بدبینی تلقی میکند.
در بازبینی، تصمیم قبلی و شرایط تازه جدا میشوند. تیم مشخص میکند کدام مهارت قابل انتقال است، چه تواناییای کم دارد و چه تعهدی هنوز باز است. مدیر برای مرحلهٔ نخست دامنهای محدود تعیین میکند، نظر فرد متخصص مستقل میگیرد و معیار ادامه یا توقف را از پیش روشن میسازد.
پرسش کوچینگ این است: «بعد از آخرین موفقیت، شنیدن چه حرفی برای من سختتر شده است؟» پاسخ را با یک تصمیم واقعی بررسی کنید. برای طراحی مسیر بازخورد و کنترل متناسب با کسبوکار خود میتوانید جلسهٔ مشاوره و کوچینگ رزرو کنید.




