رقیب بزرگ شما یک خدمت تازه معرفی کرده است. تیم پیشنهاد میدهد همان مسیر را تکرار کنید؛ گروه دیگری اصرار دارد برای متمایزشدن باید چیزی کاملاً نو بسازید. پیش از انتخاب، دو سؤال لازم است: مشتری با چه معیارهایی شما را مقایسه میکند و فاصله واقعی شما با الگوی مورد نظر چقدر است؟
انتخاب میان نوآوری و الگوبرداری، مسابقه جسارت نیست. گاهی یادگرفتن از یک روش آزموده، شکاف مهمی را با هزینه قابل دفاع کم میکند. گاهی هم برای ارزشی که میخواهید بسازید، نمونه مناسبی وجود ندارد و باید مسیر تازهای را بررسی کنید. بلوغ بازار و جایگاه نسبی شرکت، به روشنشدن این تفاوت کمک میکنند.
ابتدا بگویید در چه چیزی عقب یا جلو هستید
«شرکت ما کوچکتر است» توضیح کافی درباره جایگاه رقابتی نیست. ممکن است در سرعت پاسخ بهتر باشید و در قابلیت اتکای تحویل ضعیفتر. معیارها را از نیاز مشتری انتخاب کنید؛ نه فقط چیزهایی که اندازهگیریشان برای شرکت آسان است. سپس برای هر معیار، شواهد موجود و موارد نامعلوم را جدا بنویسید.
برای نمونه، در یک بازار خدماتی، زمان شروع کار و کیفیت نتیجه ممکن است هر دو مهم باشند. دو رقیب با فروش مشابه میتوانند ترکیب متفاوتی از این ویژگیها داشته باشند. یک امتیاز کلی، این تفاوت را پنهان میکند. نقشه سادهای از چند شرکت روی دو معیار میتواند برای گفتوگو مفید باشد، به شرط آنکه برآوردها بهعنوان داده دقیق جا زده نشوند.
بلوغ بازار، محل جستوجو را تغییر میدهد
فلیپه سزار، ربکا کارپ و ماریا روش در چارچوب تحلیلی خود، بلوغ صنعت و جایگاه شرکت را کنار هم قرار میدهند. منطق آنها این است که در بازار نوپا، هنوز ترکیبهای ارزشمندِ کشفنشده بیشتری ممکن است وجود داشته باشد؛ بنابراین محدودشدن به شکل فعلی رقبا میتواند فرصت تازه را پنهان کند.
در بازار جاافتاده، روشهای بیشتری آزموده شدهاند و بعضی شکافهای عملکرد را میتوان با یادگیری از دیگران کاهش داد. اما قدمت بازار ثابت نمیکند همه فرصتهای نوآوری تمام شدهاند. فناوری، مقررات، نیاز مشتری یا شیوه دسترسی میتواند تغییر کند. این چارچوب نقطه شروع تشخیص است، نه قانون قطعیِ «بازار قدیمی یعنی تقلید».
تعداد رقبا نیز بهتنهایی سنجه کامل بلوغ نیست. ابتدا بازار را دقیق تعریف کنید: برای کدام مشتری و کدام نیاز؟ ممکن است صنعت کلی جاافتاده باشد، اما یک کاربرد تازه هنوز الگوی تثبیتشده نداشته باشد. بدون این مرزبندی، برچسب بازار بالغ یا نوپا، تصمیم را بیش از حد ساده میکند.
شعاع الگوبرداری یعنی کدام رقیب واقعاً قابل دسترس است؟
اصطلاح «شعاع الگوبرداری» در این چارچوب، به محدوده الگوهای بهتر اما قابل اقتباس اشاره دارد. نزدیکی، صرفاً جغرافیایی یا شباهت ظاهر محصول نیست. یعنی شرکت شما بتواند با منابع، مهارت و تغییرهای قابل انجام، از آن روش چیزی بیاموزد و آن را متناسب کند.
رقیب بسیار پیشرو ممکن است شبکه تأمین، داده، حجم تقاضا یا مهارتی داشته باشد که روش ظاهراً سادهاش به آن وابسته است. کپیکردن بخش قابل مشاهده، بدون این پیشنیازها، همان نتیجه را ایجاد نمیکند. گاهی یادگیری مرحلهای از یک شرکت نزدیکتر، مسیر روشنتری برای ساخت قابلیت بعدی فراهم میکند.
در پژوهش سزار و نیکولای سیگلکو درباره دامنه الگوبرداری نیز شباهت شرکت و محیط، ارتباط میان رویهها و افق زمانی اهمیت دارند. آن پژوهش از مدل شبیهسازی استفاده میکند؛ نتیجهاش اثبات تجربی موفقیت یک نسخه مشخص برای شرکت شما نیست. درس مدیریتی این است که یک روش را جدا از سامانهای که در آن کار میکند نبینیم.
سه انتخاب را روی میز نگه دارید
- در بازار نوپا، بررسی کنید کدام نیاز یا ترکیب ارزش هنوز خوب پاسخ نگرفته است؛ صرف دنبالکردن شکل فعلی رقبا کافی نیست.
- در بازار جاافتاده با شکاف عملکرد مشخص، یک الگوی بهتر و قابل دسترس را برای یادگیری و سازگارکردن روش انتخاب کنید.
- اگر در معیار مهم مشتری نزدیک مرز عملکرد موجود هستید و الگوی بهتری پیدا نمیکنید، برای پیشروی به جستوجوی تازه و آزمایش متناسب نیاز دارید.
اینها جهتهای پیشنهادیاند و میتوانند در بخشهای مختلف یک شرکت همزمان وجود داشته باشند. مثلاً تیمی میتواند روش زمانبندی آزمودهای را اقتباس کند و در ارزش پیشنهادی تازهای نوآوری کند. واحد تصمیم را روشن کنید: درباره کل شرکت حرف میزنید، یک محصول یا یک فرایند؟
اگر الگوبرداری را انتخاب کردید، ظاهر را با سازوکار اشتباه نگیرید
پیش از اقتباس، توضیح دهید روش مورد نظر چگونه به نتیجه کمک میکند. چه کارهای دیگری باید همراه آن تغییر کنند؟ کدام داده از منابع عمومی یا همکاری مجاز در دسترس است و کدام بخش هنوز فرض شماست؟ استخدام فرد باتجربه نیز مجوز دریافت اطلاعات محرمانه کارفرمای قبلی او نیست.
برای اجرا، نقشهای روشن، مسیر کار قابل تکرار و زمان مشخص بازبینی لازم است. هدف فقط نصب یک ابزار مشابه یا تغییر نام واحدها نیست. اگر روش به حجم سفارش یا قابلیت ویژه رقیب وابسته است، باید بررسی کنید در مقیاس شما چه تغییری لازم دارد و آیا هنوز به مسئله اصلی پاسخ میدهد.
الگوبرداری نیز هزینه یادگیری و خطر انتخاب الگوی نامناسب دارد. موفقبودن یک شرکت ثابت نمیکند هر رویه قابل مشاهده آن مفید است. نتیجه ممکن است از عوامل دیگری آمده باشد. درباره رابطه روش و پیامد، شواهد بخواهید و فرضها را صریح نگه دارید.
اگر نوآوری را انتخاب کردید، سازمان فرصت یادگیری میدهد؟
از تیم نمیتوان انتظار مسیر تازه داشت و همزمان هر تلاش را فقط با اجرای دقیق روال قدیمی سنجید. همکاری تخصصهای مختلف، اختیار متناسب و امکان بررسی فرضها باید فراهم باشد. این موضوع الزاماً نیازمند حذف لایههای سازمانی یا تغییر کلی ساختار نیست؛ ابتدا مانع واقعی یادگیری را پیدا کنید.
همچنین زمان مورد نیاز و نقطههای بازبینی را مشخص کنید. نوآوری به معنی بودجه بیانتها یا معافیت از پاسخگویی نیست. باید بدانید چه چیزی آموخته شده، کدام فرض ضعیفتر شده و ادامه مسیر به چه تعهدی نیاز دارد. تناسب افراد، فرایندها و افق زمانی با نوع جستوجو، از نامگذاری پروژه بهعنوان «نوآورانه» مهمتر است.
نمونه فرضی: خدمت سریع رقیب را چگونه بررسی کنیم؟
فرض کنید شرکت نگهداری تجهیزات میخواهد مانند یک رقیب بزرگ، پاسخ بسیار سریع وعده دهد. این نمونه فرضی است. بررسی اولیه نشان میدهد رقیب در چند محدوده، تراکم مشتری و قطعات در دسترس دارد. شرکت کوچکتر چنین پوششی ندارد؛ تقلید از وعده تبلیغاتی، ظرفیت لازم را ایجاد نمیکند.
تیم یک شرکت نزدیکتر را بررسی میکند که محدوده خدمت را روشن کرده و برای هر درخواست، مسیر تشخیص و اعزام دارد. سپس در یک محدوده مشخص، نقش هماهنگکننده، اطلاعات لازم و ظرفیت واقعی خود را تنظیم میکند. هدف، اقتباس روش قابل اجراست؛ نه تکرار نام خدمت و ادعای سرعت رقیب.
ممکن است همزمان درباره یک نیاز پاسخدادهنشده مشتری نیز تحقیق کند؛ مثلاً روشنترشدن وضعیت درخواست در زمان انتظار. اینکه این مسیر ارزشمند است یا نه، باید با شواهد بررسی شود. شرکت لازم نیست برای همه تصمیمها یک برچسب ثابتِ نوآوری یا تقلید انتخاب کند.
یک تصمیم قابل بازبینی بنویسید
پیش از تعهد منابع، این جمله را کامل کنید: «برای این نیاز مشتری و این شکاف عملکرد، این روش را انتخاب میکنیم؛ چون این پیشنیازها را داریم یا میتوانیم بسازیم. با این شاهد، تصمیم را دوباره بررسی خواهیم کرد.» اگر پیشنیاز اصلی نامعلوم است، گام بعدی میتواند بررسی همان مورد باشد، نه شروع اجرای گسترده.
این تمرین پیشنهادی، ابزار گفتوگوست و نتیجه تضمینی ندارد. برای دیدن گزینههای دیگر رقابت، راهنمای شش رویکرد رقابت در بازار متغیر را بخوانید. برای سنجیدن فاصله قابلیتهای شرکت با مسیر رشد انتخابی نیز میتوانید جلسه مشاوره استراتژی کسبوکار هماهنگ کنید.




